Duszpasterstwo

Ks. Witold Janocha
Czy cierpienie może być dobrem?
(Wartość osoby, wartość cierpienia)

W roku 2003 dedykowanym przez Unie Europejską osobom niepełnosprawnym, zastanawiamy się przede wszystkim nad rolą osób niepełnosprawnych w życiu społecznym, w większym stopniu chcemy poznać problemy tej grupy społecznej, a także działać na rzecz pełnej integracji niepełnosprawnych ze środowiskiem ludzi pełnosprawnych. W tym kontekście nie może zabraknąć pytań i odpowiedzi dotyczących wartości osoby niepełnosprawnej, jej godności oraz sensu cierpienia i niepełnosprawności. Te problemy leżą u podstaw wszelkiej działalności na rzecz osób niepełnosprawnych, a dla nich samych są punktem wyjścia do pracy nad sobą, rehabilitacji oraz wizji własnego życia. Jak powiedziała jedno z bardzo młodych osób poruszających się na wózku inwalidzkim: "...po wypadku nic się nie skończyło, wręcz przeciwnie wszystko się zaczęło...". Poszukajmy więc podstaw takiego podejścia do życia i wskażmy źródło ludzkiej godności i sensu życia.
Z teologicznego punktu widzenia wartość człowieka nie zależy od jego sprawności fizycznej czy umysłowej. Wynika ona przede wszystkim z godności, jaką nadał człowiekowi sam Bóg w akcie stworzenia, a następnie utwierdził ją w akcie Wcielenia i Odkupienia. Człowiek jest przede wszystkim dzieckiem Bożym i żadne cierpienie czy upośledzenie nie potrafi umniejszyć tej wartości. Niepełnosprawność staje się swoistym dobrem i pewnego rodzaju darem nie tylko dla osób nią obarczonych, ale również i społeczeństwa, w którym żyją¹. Wynika stąd, że niepełnosprawność nie tylko nie umniejsza człowieczeństwa, ale właściwie przeżywana może stać się dobrem dla człowieka i społeczności.
W filozofii opartej na analizie ludzkiego bytu stwierdza się jednoznacznie, że żaden rodzaj niepełnosprawności nie sięga do istoty bytu osobowego człowieka, który decyduje o jego godności. Niepełnosprawność obejmuje wymiar fizyczny i psychiczny człowieka, może zakłócić funkcje intelektualne i wolitywne, ale nie sięga głębi bytu osobowego. Człowiek pozostaje osobą i zawsze przysługuje mu szczególna wartość ontyczna - wartość godności osobowej². Dzięki swej godności człowiek posiada niezaprzeczalne prawa, wrodzone a nie nabyte, które nie mogą być naruszane przez nikogo i przez żadną instytucję społeczną. Nie może być on też traktowany jako rzecz czy środek w różnych strukturach społecznych. Wynika z tego, iż osoby niepełnosprawne ze swej natury, podobnie jak i pełnosprawni, są ludźmi pełnowartościowymi. Problem może się pojawić w subiektywnej ocenie wartości człowieka niepełnosprawnego. Do przypisywania osobom niepełnosprawnym mniejszej wartości, mogą się przyczynić stereotypy, dyskryminacja oraz ich marginalizacja. Mechanizmy te powodują, że zarówno osoby pełnosprawne, jak i niepełnosprawne postrzegają inwalidów za mniej wartościowych.

Chrześcijańska koncepcja człowieka i świata pozwala nadać sens tym momentom życia ludzkiego, które wydają się nie mieć sensu. Chodzi przede wszystkim o fenomen cierpienia i fakt śmierci. Te dwa doświadczenia nie posiadają widocznego sensu w naturalistycznej wizji świata, a nawet wydają się niszczyć w ogóle sens życia. Człowiek wierzący w życie wieczne, doświadczając cierpienia, łączy je z Chrystusem ofiarującym za nas swe życie. Dlatego też człowiek wierzący nie traci wiary w sens swego życia. Wiara w Boga jest dla niego gwarantem sensu pracy, poświęcania się, cierpienia oraz śmierci. Tragedią dla człowieka nie jest samo cierpienie ale utrata wiary w jego sens . Wiara wskazując kierunek życia, pozwala w świetle religii oceniać zdarzenia i tłumaczyć trudne do zrozumienia sytuacje, pozwala otworzyć się na transcendencję i w jej świetle dostrzec sens własnego istnienia⁴.
Jan Paweł II mówi, że osoba niepełnosprawna, na ile pozwalają jej zdolności, jest również powołana do odkrywania konkretnej woli Pana odnoszącej się do jej życia jako osoby nie w pełni sprawnejSup>5 .W swoich pismach i wypowiedziach Ojciec Święty wskazuje, że niepełnosprawność nie jest przypadkiem i fatum, znakiem przekleństwa czy odwrócenia się Boga od człowieka, przeciwnie, skoro człowiek swoje życie zawdzięcza Miłości Ojca, musi nabyć przeświadczenie o tym, że jego sytuacja życiowa jest dla niego najwłaściwsza, bo taką wybrał kochający Ojciec. Cierpienie "jest wezwaniem do przyjęcia bólu po to, by przekształcić go w ofiarę oczyszczenia i pojednania, składaną Ojcu w Chrystusie i z Chrystusem, dla zbawienia siebie i innych"⁶.

Wizyta w Sanktuarium Bożego Miłosierdzia

Szukając uczciwie sensu cierpienia, człowiek niepełnosprawny dojrzy Jezusa, który wzruszał się głęboko cierpieniem innych i który przyjął ból swojej Męki i śmierci, aby przeprowadzić człowieka do chwały Zmartwychwstania. Dojrzy wtedy zmysłem serca, że poprzez własne cierpienie ma udział w cierpieniach Jezusa, dzięki Któremu kiedyś powstanie z martwych. Odkrycie sensu cierpienia swojego i cierpienia istniejącego w świecie polega na odkryciu nauki Chrystusa, że cierpienie jest dobrem, gdyż cierpieniem można świadczyć dobro i cierpienie wyzwala świadczenie dobra cierpiącemu⁷.
Cierpienie jest tajemnicą. Najczęściej stawiane pytanie "dlaczego?", "dlaczego ja?", zostają bez odpowiedzi i nikt z ludzi mający trochę pokory w sobie nie odważy się dawać na nie pochopnej odpowiedzi. Znów jedynie w perspektywie wiary możemy szukać światła i uzasadnienia. Jan Paweł II naucza, że cierpienie jest tajemnicą Boga, który chciał zbawić świat przez upokorzenie Syna, przez Jego cierpienie i śmierć. Jest tajemnicą, dlaczego konkretny człowiek jest zaproszony do tego, by być uprzywilejowanym spadkobiercą cierpień Chrystusa i w tak bliskim stopniu uczestniczyć w Jego odkupieńczej Ofierze. To tajemnica Boża dlaczego ten, a nie inny człowiek ma uczestniczyć, poprzez cierpienie, w budowie mistycznego Ciała Chrystusa, jakim jest Kościół⁸.
Jezus Chrystus zaprasza ludzi, by swoje cierpienia, choroby przyjęli jako Jego jarzmo i wskazuje jak można Go naśladować. Ojciec Święty podkreśla, że "jedynie przyjęcie cierpienia w duchu wiary może dogłębnie je przemienić. Wtedy staje się ono osobistym uczestnictwem w odkupieńczej i zadośćczyniącej Męce Chrystusa, który przeżywa ją dalej w cierpiącym człowieku⁹.
Aby współpracować z Jezusem w zbawieniu, Ojciec Święty wskazuje potrzebę przyjęcia pewnej postawy wobec cierpienia dla każdego, zgodnie z jego własnym rytmem i otrzymaną łaską. Postawa ta winna zawierać trzy etapy. Pierwszy etap: to uświadomienie sobie własnego cierpienia, bez pomniejszania czy powiększania go. Drugi etap: to zaakceptowanie tego stanu rzeczy, ale nie na zasadzie ślepej rezygnacji, lecz w świetle wiary, mając świadomość, że Bóg i ze zła może wyprowadzić dobro. I trzeci etap: to złożenie w ofierze przyjętych cierpień¹⁰.
Tylko cierpienie złączone z intencją przestaje być cierpieniem mówił V.K. Franka. Moje cierpienie może mieć intencję i mogę cierpieć sensownie tylko wtedy, gdy cierpię za coś lub za kogoś.

----------------------------------------------------------------------
¹ Jan Paweł II, Cierpienie jest zaproszeniem (28.05.1982, Katedra Wouthwark), "L`Osservatore Romano" 1982, nr 6, s. 9.
² W. Chudy, Sens filozoficzny kondycji człowieka niepełnosprawnego, w: Osoba niepełnosprawna i jej miejsce w społeczeństwie, red. D. Kornas-Biela, Lublin 1988, s. 107-108.
³ Tamże, s. 433.
⁴ S. Zaręba, Młodzież wobec sensu życia, "Communio" 1996, nr 3, s. 10.
⁵ Jan Paweł II, Posynodalna adhortacja apostolska "Christifideles laici", w: Adhortacje apostolskie Ojca Świętego Jana Pawła II, s. 345-480. Kraków 1996.
⁶ Jan Paweł II, Homilia - Watykan 5.06.1983, w: Nauczanie papieskie, Poznań.
⁷ Jan Paweł II, Salvifici doloris, w: Listy pasterskie Ojca Świętego Jana Pawła II, Kraków 1997, s. 59-108.
⁸ Jan Paweł II, Przemówienia (za lata 1978-1983), w: Jan Paweł II, Nauczanie papieskie, Poznań.
⁹ Jan Paweł II, W cierpieniu spotykamy się...Przemówienie do chorych 8.09.1985, Lichtenstein, OR 36 (1985), nr nadzwyczajny II, s.4.
¹⁰ Jan Paweł II, Cierpienie świadome, przyjęte z wiarą..., Przemówienie do chorych 15.08.1983, Lourdes, OR 34(1983), nr 7-8, s.11.